Βηθλεὲμ τῆς Ἰουδαίας. Πόλις ἡ ὁποῖα χάραξε ἀνεξίτηλα τὴν πορεία τῆς ἀνθρωπότητας. Τὸ ὄνομά της ἐβραϊκᾶ Bethlehem, σημαίνει οἶκος τοῦ ἄρτου, τοῦ Ἄρτου τῆς ζωῆς. Ὅπως ἀναφέρεται εἰς τὸ Εὐαγγέλιον τοῦ Ματθαίου (κέφ.Β,1) καὶ τοῦ Λουκᾶ (κὲφ Β 1-15) εἶναι ὁ τόπος τῆς γεννήσεως τοῦ Ἰησοῦ. Ἡ Βηθλεὲμ ἔχει ἐπίσης καὶ τὴν ὀνομασίαν Ἐφραθά, καθὼς καὶ Βηθλεὲμ πόλις Δαυὶδ διὰ νὰ διακρίνεται ἀπὸ τὴν ὁμώνυμην πόλιν Βηθλεὲμ νότια τῆς Γαλιλαίας. Ἀλλάζει ριζικὰ τὸν 4ο αἰῶνα ὅταν ἡ Ἁγία Ἑλένη, ἔκτισε τὸ 327-333 πάνω εἰς τὸ Σπήλαιον τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ μεγαλοπρεπῆ Βασιλική. Συντελώντας εἰς τὴν μετατροπήν τοῦ μικροῦ αὐτοῦ καὶ ἀσημάντου χωριοῦ εἰς σπουδαῖον προσκυνηματικὸν κέντρον. Τὸ ἐσωτερικό τῆς Βασιλικῆς σώζεται εἰς τὴν ἀρχικήν του μορφήν. Εἶναι πεντάκλιτη βασιλικὴ καὶ τὰ κλίτη χωρίζονται εἰς τεσσαράκοντα μονόλιθους κίονας κορινθιακοῦ ρυθμοῦ. Οἱ κίονες ἀπεικονίζουν διαφόρους Ἁγίους τῆς ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας. Τὸ μεγαλύτερο μέρος τοῦ Σπηλαίου τῆς Γεννήσεως εἶναι σκαλισμένο εἰς τὸν φυσικὸν βράχον ἐνῶ τὸ ὑπόλοιπον εἶναι κτιστόν.

    Σύμφωνα μὲ τὰ εὑρήματα αὐτὰ τὸ Σπήλαιον, ὅπου ἐγεννήθη ὁ Χριστὸς ἦταν σκεπασμένο μὲ ὀκταγωνικὸν κτίσμα καὶ οἱ προσκυνηταί μποροῦσαν νὰ δοῦν μέσα ἀπὸ ἕνα ἄνοιγμα, τό ὁποῖον ὑπῆρχε εἰς τὸ κέντρον. Τὰ δάπεδα τῆς Βασιλικῆς καὶ τοῦ ὀκταγώνου ἦταν στρωμένα μὲ πολύχρωμα μωσαϊκά. Τὸ ὀκτάγωνο διεδέχθη τρίκογχο Ἱερὸ βῆμα κάτω ἀπὸ τὸ ὁποῖον βρίσκεται τὸ Σπήλαιον. Εἰς τὸν δυτικὸν τοῖχον τοῦ Νάρθηκος ὁ ὁποῖος ἔβλεπε πρὸς τὴν αὐλήν, ὑπῆρξε ψηφιδωτὸν μὲ τὴν παράστασιν τῆς Γεννήσεως τοῦ Χριστοῦ καὶ τῆς Προσκυνήσεως τῶν Μάγων.

    Σύμφωνα μὲ τὴν παράδοσιν οἱ Πέρσες ὅταν ἐπέδραμαν τὸ 614 εἰς τὴν Παλαιστίνην μὲ τὸν Χορσόην, ἐσεβάσθησαν τὸν Ναὸν τῆς Γεννήσεως ἀναγνωρίζοντας εἰς τὸ ψηφιδωτόν του Νάρθηκα τοὺς Τρεῖς Πέρσες Μάγους νὰ προσφέρουν τὰ δῶρα τους εἰς τὸ Θεῖον Βρέφος. Μετὰ τὴν κατάκτησιν τῆς χώρας ἀπὸ τοὺς Ἄραβες τὸ 638 καὶ τὴν συνθήκην τοῦ Ὀμάρ, χριστιανοὶ καὶ μουσουλμάνοι ἔζησαν ἁρμονικὰ εἰς τὴ Βηθλεέμ, καθὼς οἱ τελευταῖοι τιμοῦσαν τὸν Χριστὸν ὡς προφήτην καὶ σεβόταν τὴν Παναγίαν. Τὸ 1250 τὴν δυναστείαν τῶν Ἁγιουβιδῶν εἰς τὴν Αἴγυπτον διαδέχονται οἱ Μαμελοῦκοι. Ἐπακολουθεῖ πλῆθος διωγμῶν καὶ ταλαιπωριῶν τοῦ χριστιανικοῦ πληθυσμοῦ τῆς πόλεως, ἐνῶ κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ὀθωμανικῆς κατοχῆς ξεκινάει σφοδρὸς ἀγώνας Λατίνων καὶ Ἑλληνορθοδόξων διὰ τὴν κυριότητα τοῦ Ναοῦ τῆς Γεννήσεως καὶ τοῦ Ἁγίου Σπηλαίου. Τὸ 1757 μὲ διάταγμα τοῦ σουλτάνου Ὀσμᾶν Γ τὸ Ἑλληνορθόδοξον Πατριαρχεῖον Ἱεροσολύμων ἀνακτᾶ πλήρως τὸν Ναὸν καὶ τὸ Σπήλαιον τῆς Γεννήσεως καὶ προσπαθεῖ νὰ τὰ διατηρήσει εἰς τὴν δικαιοδοσίαν του μέσα ἀπὸ ἀντιξόους συνθῆκας.