Eἰς τὸ Ναὸ τῆς Ἀναστάσεως οἱ πιστοὶ εἰσέρχονται σήμερα ἀπὸ μία καὶ μοναδικὴ πύλη, ἡ ὁποία καλεῖται καὶ ἁγία Πόρτα. Οἱ διαστάσεις της εἶναι σχετικὰ μεγάλες, καθὼς τὸ ὕψος της ὑπερβαίνει τὰ πέντε μέτρα καὶ τὸ πλάτος της τὰ τρία. Τὰ δύο θυραῖα φύλλα εἶναι κατασκευασμένα ἀπὸ ξύλο κυπαρισσιοῦ καὶ καρυδιᾶς, καὶ ὑποστηρίζονται ἐσωτερικὰ μὲ σιδερένιες πλάκες. Ἐπάνω εἰς τὰ δύο ἀρχαῖα ρόπτρα της εἶναι χαραγμένες ἀραβικὲς ἐπιγραφές. Εἰς τὸ δεξιὸ ρόπτρο σημειώνεται: Ἀπόλαυσε τὸν πόθο σου, προσκυνητά. Εἴσελθε εἰς τὴ χαρά τοῦ Κυρίου, εἰς τὸν πολύφωτο οὐρανό… μήτηρ τῶν Ἐκκλησιῶν. Εἰς τὸ ἀριστερὸ ἀναγράφεται: Εἰσέλθετε, ὦ ξένοι, εἰς τὶς αὐλές τοῦ Κυρίου, εἰς τὸν τάφο τῆς ζωῆς, ὅπου κατοικεῖ ἡ χάρις καὶ ἐπιπολάζει τὸ εὐλογημένο φῶς. Μετὰ τὴν εἴσοδο αὐτὴ καὶ πρὸς τὴν ἀνατολικὴ κατεύθυνση ὑπάρχει ἄλλη μία, πανομοιότυπη, ἡ ὁποία κλείσθηκε τὸ 1187. Οἱ δύο αὐτὲς εἴσοδοι ἀποτελοῦν τὸ σύμπλεγμα τῶν πυλῶν τοῦ Ναοῦ καὶ πλαισιώνονται ἀπὸ ἕνδεκα κίονες λευκοῦ καὶ πρασινοποῦ μαρμάρου, οἱ ὁποῖοι ἀπολήγουν εἰς κορινθιακοῦ τύπου κιονόκρανα. Εἰς τὸ ἡμικυκλικὸ τύμπανο, ἐπάνω ἀπὸ τὴν ἁγία Πόρτα, ὑπῆρχαν ἄλλοτε ἀνάγλυφες παραστάσεις μὲ τὴν Ἔγερση τοῦ Λαζάρου, τὴ Βαϊοφόρο, τὸν ἱερὸ Νιπτήρα καὶ τὸ Μυστικὸ Δεῖπνο, οἱ ὁποῖες σήμερα φυλάσσονται εἰς τὸ Μουσεῖο Ροκφέλερ τῆς Ἱερουσαλήμ. Εἰς τὸ ἀντίστοιχο τύμπανο τῆς κλειστῆς πλέον εἰσόδου ἦταν τοποθετημένα ἐμβλήματα, κάτω ἀπὸ τὰ ὁποῖα ὑπῆρχε ἄλλοτε ἡ χρυσεπένδυτη εἰκόνα τῆς Θεοτόκου, γνωστὴ καὶ ἀπὸ τὸν βίο τῆς ὁσίας Μαρίας τῆς Αἰγυπτίας, ἡ ὁποία σώζονταν μέχρι τὸ 1801.

        Πρὶν εἰσέλθει κανεὶς εἰς τὸν Ναό, εἰς τὰ ἀριστερά του παρατηρεῖ τὸ μεσαῖον κίονα μὲ τὴ μεγάλη σχισμὴ εἰς τὸ κάτω μέρος. Σύμφωνα μὲ τὴν παράδοση, τὸ 1580, ὅταν ὁ Μουρὰτ Γ’ παραχώρησε μὲ δωροδοκία εἰς τοὺς Ἀρμενίους τὸ δικαίωμα τῆς τελετῆς τοῦ ἁγίου Φωτός, οἱ Ὀρθόδοξοι συγκεντρώθησαν εἰς τὴν ἁγία Αὐλή, ὅπου καὶ ἀνέμεναν τὴν ἔκβαση τῶν γεγονότων. Παρὰ τὶς ἀπέλπιδες προσπάθειες τοῦ Ἀρμένιου Πατριάρχη, τὸ ἅγιο Φῶς δὲν ἔλαμψε εἰς τὸ ἱερὸ Κουβούκλιο ἢ εἰς ἄλλο σημεῖο ἐντὸς τοῦ Ναοῦ. Ἀντίθετα, ἡ μαρμάρινη κολόνα ἐσχίσθη καὶ ἀπὸ τὸ σημεῖο ἐκεῖνο ἔλαβαν οἱ Ὀρθόδοξοι τὸ ἅγιο Φῶς. Ὁ ἐμίρης Τοῦνομ, αὐτόπτης μάρτυρας τοῦ θαύματος, ἐντυπωσιάσθη καὶ ἀνεφώνησε, μεγάλη ἡ πίστις τῶν Ἑλλήνων, φράση ἡ ὁποία τοῦ στοίχισε τὴ ζωή . Ὅταν ὁ σουλτάνος ἐπληροφορήθη τὸ θαῦμα, ἐξέδωσε φιρμάνι καὶ ἀναγνώρισε τὸ ἀποκλειστικὸ δικαίωμα γιὰ τὴ λήψη τοῦ ἁγίου Φωτὸς εἰς τὸν Ἑλληνορθόδοξο Πατριάρχη. Οἱ Ἀρμένιοι βέβαια, διασώζουν δική τους ἐκδοχὴ γιὰ τὴ μεγάλη σχισμὴ τοῦ κίονα, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία φτωχοὶ προσκυνητές, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶχαν χρήματα νὰ πληρώσουν τὸ ἐπιβεβλημένο «δόσιμο», ἔμειναν ἔξω ἀπὸ τὸ Ναό. Ἡ θεία Πρόνοια ὅμως μερίμνησε καὶ γι’ αὐτούς, καθὼς τὸ ἅγιο Φῶς ἐνεμφανίσθη καὶ σὲ αὐτοὺς μέσα ἀπὸ τὴ σχισμὴ τοῦ κίονα.

        Κατὰ τὴ διάρκεια τῆς νύκτας ἡ ἁγία Πόρτα παραμένει κλειστὴ καὶ τὶς κλεῖδες κρατοῦν μὲ κληρονομικὸ δικαίωμα θυρωροὶ Μουσουλμάνοι ἀπὸ συγκεκριμένη οἰκογένεια. Κάθε φορὰ ποὺ κάποια Ὁμολογία θέλει νὰ ἀνοίξει τὴν πύλη γιὰ τελετουργικοὺς ἢ γιὰ ἂλλους λόγους, εἰδοποιεῖ τὸ θυρωρό. Ἐκεῖνος ἀνοίγει τὴ θύρα καὶ τὴ φυλάσσει μέχρι τὸ πέρας τῶν τελετῶν, ὁπότε τὴν κλείνει καὶ ἀποχωρεῖ. Γιὰ τὸ ἐπίσημο ὅμως ἄνοιγμα καὶ κλείσιμο τῆς πύλης τοῦ Ναοῦ ἔχει διαμορφωθεῖ ἰδιαίτερο τελετουργικό, εἰς τὸ ὁποῖο ἀπαραίτητη εἶναι καὶ ἡ παρουσία τοῦ Ἕλληνα πορτάρη.