Ἡ συγκλονιστικότερη ἐμπειρία γιὰ κάθε προσκυνητὴ ἡ ὁποία προσέρχεται εἰς τὸ Ναὸ τῆς Ἀναστάσεως εἶναι ἡ ἄνοδός του εἰς τὸν λεγόμενον Κρανίου Τόπον, ὃ λέγεται Ἑβραϊστὶ Γολγοθᾶ (Ἰω. ιθ’, 17), ὅπου συνετελέσθη τὸ μυστήριο τῆς θείας Οἰκονομίας καὶ σφραγίσθηκε ἡ καινὴ διαθήκη μὲ τὸ αἷμα τοῦ Θεανθρώπου, ἡ ὁποία ἀπέπλυνε ἀπὸ τὰ δεινὰ τῆς ἁμαρτίας καὶ τοῦ θανάτου τὸ ἀνθρώπινο γένος.

        Ἀρχικὰ ὁ λόφος τοῦ Γολγοθᾶ συμπεριλαμβανόταν εἰς τὴ νότια γωνία τοῦ ἐσωτερικοῦ αἰθρίου τοῦ συγκροτήματος τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου, ὃπου εἶχε τοποθετηθεῖ μεγάλος χρυσὸς διάλιθος σταυρὸς εἰς ἀνάμνηση τοῦ κοσμοσωτήριου γεγονότος. Ὁ σταυρὸς αὐτὸς σύμφωνα μὲ τὶς πηγὲς ἀποτελοῦσε ἀφιέρωμα τοῦ αὐτοκράτορα Θεοδοσίου Β’ (420). Κατὰ μαρτυρία ὅμως τοῦ ἀνώνυμου προσκυνητῆ τῆς Πλακεντίας ὁ σταυρὸς αὐτὸς τὸ 570 στεκόταν εἰς ἀνοικτὸ βράχο καὶ περιβαλλόταν ἀπὸ ἀργυρεπίχρυσα κιγκλιδώματα. Κατὰ τὴν ἀνακαίνιση τῶν ἱερῶν προσκυνημάτων ἀπὸ τὸν Πατριάρχη Μόδεστο, ἐκτίσθη πάνω ἀπὸ τὸν Γολγοθᾶ στέγαστρο γιὰ πρώτη φορά, τὸ ὁποῖο διετηρήθη μέχρι καὶ τὸν 11ο αἰώνα, ὁπότε καὶ ὑψώθη τοῖχος εἰς τὴν ἀνατολική του πλευρά. Τὴν ἐποχὴ τῶν σταυροφόρων ἠνοίχθη εἴσοδος πρὸς τὸ νότο, ἡ ὁποία σήμερα ἔχει μετατραπεῖ εἰς παράθυρο. Τότε διαμορφώθησαν δύο παράλληλα ἐπιμήκη ἁψιδωτὰ παρεκκλήσια μὲ σταυροθόλια, ἀπὸ τὰ ὁποῖα τὸ βόρειο ἀνήκει εἰς τοὺς Ὀρθοδόξους, ἐνῶ τὸ νότιο ἔχει περιέλθει εἰς τὴν κατοχὴ τῶν Λατίνων.

        Ὁ βράχος τοῦ φρικτοῦ Γολγοθᾶ, ἡ ὁποία σήμερα ἔχει καλυφθεῖ μὲ μαρμάρινη ἐπένδυση, βρίσκεται εἰς τὴ νοτιοανατολικὴ πλευρὰ τοῦ Καθολικοῦ, ἀνατολικὰ τῆς Ἀποκαθηλώσεως, καὶ ὑψώνεται τέσσερα καὶ μισὸ περίπου μέτρα ἀπὸ τὸ δάπεδο τοῦ Ναοῦ. Εἰς τὸ χῶρο αὐτὸ ὁδηγοῦν τέσσερις κλίμακες, ἀπὸ τὶς ὁποῖες ἡ πρώτη βρίσκεται ἀνατολικὰ ἀπὸ τὴν ἁγία Πόρτα, ἡ δεύτερη ἀπὸ τὴν εἴσοδο τῆς νότιας πλευρᾶς τοῦ Καθολικοῦ, ἡ τρίτη ἀρχίζει ἀπὸ τὸ ἱερὸ Βῆμα τοῦ Καθολικοῦ καὶ ἡ τελευταία ἀπὸ τὰ νοτιοανατολικὰ δώματα τοῦ συγκροτήματος.

        Τὸ Ὀρθόδοξο παρεκκλήσιο διακρίνεται γιὰ τὴν ἐξαιρετικὴ διακόσμηση καὶ τὴν ἐπιβλητικότητά του. Εἰς τὴν ἀνατολική του πλευρὰ καὶ κάτω ἀπὸ τὴν ἁγία Τράπεζα διακρίνεται εἰς τὸ βράχο κυκλικὸ ἄνοιγμα, μέσα εἰς τὸ ὁποῖο ἐστήθη ὁ Σταυρὸς τοῦ μαρτυρίου. Τὸ ἄνοιγμα αὐτὸ καλύπτεται μὲ ἀσπιδόμορφο ἀργυρὸ δίσκο, πάνω εἰς τὸν ὁποῖο ἔχουν ἀποτυπωθεῖ πέντε σκηνὲς ἀπὸ τὰ πάθη τοῦ Χριστοῦ. Πάνω ἀπὸ τὴν ὀπὴ ἔχει τοποθετηθεῖ μαρμάρινη ἁγία Τράπεζα μὲ χαραγμένη τὴν ἐπιγραφή: ΘΕΟΡΡΥΤΩ ΑΙΜΑΤΙ ΚΕΝΩΘΕΝΤΙ ΔΕΣΠΟΤΑ ΧΡΙΣΤΕ ΕΚ ΤΗΣ ΣΗΣ ΑΧΡΑΝΤΟΥ ΠΛΕΥΡΑΣ ΚΑΙ ΖΩΟΠΟΙΟΥ ΘΥΣΙΑ ΜΕΝ ΠΕΠΑΥΤΑΙ ΕΙΔΩΛΙΚΗ ΠΑΣΑ ΔΕ Η ΓΗ ΣΟΥ ΤΗΣ ΑΙΝΕΣΕΩΣ ΤΗΝ ΘΥΣΙΑΝ ΑΝΑΦΕΡΟΜΕΝ.

        Πίσω ἀπὸ τὴν ἁγία Τράπεζα ἔχει τοποθετηθεῖ μεγάλος σταυρός, πάνω εἰς τὸν ὁποῖο εἶναι προσηλωμένος ὁ Ἐσταυρωμένος, δορυφορούμενος ἀπὸ τὴ Θεοτόκο καὶ τὸν Ἰωάννη. Βόρεια τῆς ἁγίας Τράπεζας σχηματίζεται κιονοστήρικτη, μὲ τὴ μορφὴ κιβωρίου, Πρόθεση μὲ τὴν ἐπιγραφή: ΣΩΤΗΡΙΑΝ ΕΙΡΓΑΣΩ ΕΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΓΗΣ ΧΡΙΣΤΕ Ο ΘΕΟΣ ΕΠΙ ΣΤΑΥΡΟΥ ΤΑΣ ΑΧΡΑΝΤΟΥΣ ΧΕΙΡΑΣ ΕΞΕΤΕΙΝΑΣ.

        Τὸ παρεκκλήσιο τῶν Λατίνων εἶναι, σύμφωνα μὲ τὴν παράδοση, ὁ τόπος τῆς προσήλωσης τοῦ Χριστοῦ εἰς τὸ Σταυρό. Εἰς τὴν ἀνατολική του πλευρὰ ὑψώνεται ἀργυρὸ ἀλτάριο, πίσω ἀπὸ τὸ ὁποῖο ψηφιδωτὴ παράσταση ἐξιστορεῖ τὸ φρικτὸ γεγονός. Μικρότερο ἀλτάριο ὑψώνεται ἀριστερὰ τοῦ κεντρικοῦ μὲ ὁλόγλυφη εἰκόνα τῆς Θεοτόκου, ἡ ὁποία δέχεται τὸ πλῆγμα τῆς ρομφαίας, σύμφωνα μὲ τὸ εὐαγγελικὸ χωρίο καὶ σοῦ δὲ αὐτῆς τὴν ψυχὴν διελεύσεται ρομφαία (Λουκ. β’, 35).

        Εἰς τὴν ἀνατολικὴ πλευρά, ἀνάμεσα εἰς τὸ Ὀρθόδοξο καὶ εἰς τὸ Λατινικὸ προσκύνημα, σώζεται ρωγμὴ εἰς τὸ βράχο τοῦ Γολγοθᾶ, ὁ ὁποῖος σύμφωνα μὲ τὴν παράδοση ἐσχηματίσθη ἀπὸ τὸ σεισμὸ κατὰ τὴν ὥρα τῆς Σταυρώσεως.