Βορειοδυτικῶς τοῦ χωριοῦ Ρίχα, ἀναβλύζει διαυγεστάτη πηγὴ τὴν ὁποίαν ἡμεῖς καλοῦμεν ὕδατα τοῦ Ἐλισσαίου καὶ οἱ Ἄραβες Αἴν –ἐσσουλτᾶν. Εἶναι γνωστὴ ἡ ἱερὰ ἱστορία ὅτι ὁ προφήτης Ἐλισσαῖος περνῶν τὴν Ἱεριχὼ ἐπληροφορήθη διὰ τὰ ἀκάθαρτα ὕδατα καὶ τὴν ἄτεκνον γῆν. Ἐπλησίασε τὰ ὕδατα, ἔριξε ἁλάτι καὶ εἶπε, «Τάδε λέγει Κύριος. Ἴαμαι τὰ ὕδατα ταῦτα, καὶ οὐκ ἔσται ἔτι ἐκεῖθεν θάνατος καὶ ἀτεκνουμένη. Καὶ ἰάθησαν τὰ ὕδατα ἕως τῆς ἡμέρας ταύτης κατὰ τὸ ρῆμα Ἐλισσαιέ, ὃ ἐλάλησε». Τὰ ὕδατα, τὰ ὁποῖα ἰάθησαν, εἶναι ἡ πηγὴ τοῦ Προφήτου Ἐλισσαίου. Πλησίον τῆς πηγῆς ἦτο ἡ οἰκία τῆς πόρνης Ραάβ. Βορειοδυτικῶς ἀπαντᾶμε σήμερον κάποια ἐρείπια τὰ ὁποῖα οἱ Ἄραβες καλοῦν Χῆρπετ-ἐτταναχὴν (ἐρείπια τῶν μύλων). Καὶ φαίνεται πὼς ἄλλοτε ἐδῶ ἐγίγνετο ἐπεξεργασία ζαχαροκαλάμου διὰ τὴν κατασκευὴν ζαχάρεως.

Μονὴ Μικρᾶς Γαλιλαίας ἐπὶ τοῦ Ὄρους τῶν Ἐλαιῶν. Ἱερὸς Ναὸς τῶν Γαλιλαίων Ἀνδρῶν, ἔνθα ὁ Πατριαρχικὸς οἶκος.

Ἐπάνω ἀπὸ τὸ καθολικὸν τῆς Μονῆς καὶ ἀνατολικώτερον τοῦ τρούλλου εὑρίσκεται τὸ Σπήλαιον ὅπου ἔζησεν ὁ Προφήτης Ἠλίας, ὅταν κατέφυγε εἰς τὴν ἔρημον διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὸν θυμὸν τοῦ ἀσεβοῦς βασιλέως Ἀχαὰβ καὶ τῆς συζύγου του Ἰεζάβελ, οἱ ὁποῖοι εἶχαν εἰσαγάγει εἰς τὸ Βασίλειόν των τὴν λατρείαν τοῦ Βάαλ. Εἰς τὸ Σπήλαιον αὐτό, ὁ προφήτης ἐτρέφετο τὸ πρωὶ μὲ ἄρτον καὶ τὸ δειλινὸν μὲ κρέας, τὸ ὁποῖον ἔφερνε εἷς κόραξ καὶ ἔπινε ὕδωρ ἀπὸ τὸν χείμαρρον Χοράθ. «Καὶ ἐγένετο μεθ' ἡμέρας καὶ ἐξηράνθη ὁ χείμαρρος, ὅτι οὐκ ἐγένετο ὑετὸς ἐπὶ τῆς γῆς καὶ ἐγένετο ρῆμα Κυρίου πρὸς Ἠλιοῦ ἀνάστηθι καὶ πορεύου εἰς Σαρεπτὰ τῆς Σιδωνίας». Εἰς τὸν βόρειον βράχον τοῦ Σπηλαίου ὑπάρχει ὡραιοτάτη ὑπερμεγέθης εἰκὼν τοῦ προφήτου Ἠλιοῦ, τρεφομένου ὑπὸ τοῦ κόρακος.

Εἰς τὸ ἴδιον σπήλαιον, κατὰ τὴν παράδοσιν, παρέμεινε νηστεύων καὶ προσευχόμενος ὁ Θεοπάτωρ Ἰωακεὶμ παρακαλῶν τὸν Θεὸν νὰ τοὺς δώσῃ τέκνον. Συμφώνως πρὸς τὴν ἀρχαίαν παράδοσιν, οἱ Θεοπάτορες Ἰωακεὶμ καὶ Ἄννα ἦσαν εὐσεβεῖς μὲν ἀλλὰ χωρὶς τέκνα. Ὃταν κάποια ἡμέρα προσέφεραν εἰς τὸν Ναὸν ἄρτους, ἡ προσφορά των δὲν ἔγινε δεκτὴ ἀπὸ τοὺς ἱερεῖς, διότι ὡς ἄτεκνοι ἐθεωροῦντο κατηραμένοι, ἐπειδὴ ἀπεκλείετο ἀπὸ τοὺς ἀπογόνους των νὰ γεννηθῆ ὁ Μεσσίας. Αὐτὸ τοὺς ἐλύπησε πάρα πολὺ καὶ ἡ μὲν Ἄννα ἐκλείσθη εἰς τὴν οἰκίαν της καὶ παρακαλοῦσε θερμῶς τὸν Θεὸν νὰ τῆς χαρίσῃ τέκνον, ὁ δὲ Ἰωακεὶμ «Ἐλυπήθη σφοδρῶς καὶ οὐκ ἐφάνη τῇ γυναικὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ ἔδωκε ἑαυτὸν εἰς τὴν ἔρημον, κακεῖ ἔπηξε τὴν σκηνὴν αὐτοῦ, ἐνήστευσεν ἡμέρας τεσσαράκοντα καὶ νύκτας τεσσαράκοντα λέγων ἐν ἑαυτῷ. «Οὐκ καταβήσομαι οὔτε ἐπὶ ποτὸν ἕως ὅτου ἐπισκέψεταί με Κύριος ὁ Θεὸς καὶ ἔσται μου ἡ εὐχὴ βρῶμα καὶ πόμα». Ὁ Κύριος εἰσήκουσε τὴν προσευχὴν τοῦ Ἰωακείμ, καὶ οἱ δύο ἀπὸ συμφώνου ὑπεσχέθησαν νὰ ἀφιερώσουν τὸ τέκνον, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποκτήσουν, εἰς τὸν Ναόν. Αὐτὸ καὶ ἔγινε. Τὸ τέκνον τὸ ὁποῖον ἀπέκτησαν ἦτο ἡ Θεοτόκος Μαρία, ἡ ὁποία κατεξιώθη νὰ γίνῃ μητέρα τοῦ Θεοῦ, δι' αὐτὸ ὀνομάζονται Θεοπάτορες. Ἔτσι ὀρθῶς αἰτιολογεῖται τὸ γεγονὸς ὅτι τὸ Καθολικὸν τῆς Μονῆς Χοζεβᾶ εἶναι ἀφιερωμένον εἰς τὴν γέννησιν τῆς Θεοτόκου. Ἀνατολικότερον τῆς κυρίας Μονῆς Χοζεβᾶ ὑπάρχουν σπήλαια εἰς τὰ ὁποῖα ἔζησε ὁ Ἅγιος Γεώργιος ὁ Χοζεβίτης. Τὰ σπήλαια αὐτὰ ὀνομάζονται σκήτη τῆς Ἁγίας Ἄννης. Συμφώνως πρὸς τὴν ἀρχαία παράδοσιν, ἐνταῦθα ἔζησε ἀσκουμένη ἡ Θεομήτωρ Ἄννα μετὰ τὴν γέννησιν τῆς Θεοτόκου, ἐπικεφαλῆς ὁμάδος παρθένων. Ἔτσι δικαιολογεῖται καὶ ἡ ὀνομασία τοῦ τόπου, τὴν ὁποίαν δίδουν οἱ Ἄραβες «Ντερπενάλτ» (μοναστήριον παρθένων).

Εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τῆς σκήτης ἐφυλάσσετο ἱερὸν λείψανον τῆς Ἁγίας Ἄννης (τὸ πέλμα τοῦ ἀριστεροῦ της ποδὸς) καὶ τὸ ὁποῖον οἱ πατέρες κατὰ τὴν περίοδον τῶν ἐπιδρομῶν ἀφοῦ ἀνεχώρησαν, μετέφεραν αὐτὸ εἰς τὴν σκήτην τῆς Ἁγίας Ἄννης εἰς τὸ Ἅγιον Ὂρος, ὅπου φυλάσσεται μέχρι σήμερον, καὶ ἀποπνέει θαυμαστὴν εὐωδίαν.

Ἡ πόλις τῆς Τιβεριάδος, παρὰ τὸ γεγονὸς ὅτι εὑρίσκεται εἰς τὰς ὄχθας τῆς λίμνης, συνιστῶσα πέρασμα διὰ τὸν Χριστὸν κατὰ τὰς περιοδείας Του, δὲν ἀναφέρεται εἰς τὰ Εὐαγγέλια. Καὶ αὐτὸ διότι, πιθανότατα, οἱ πρῶτοι κάτοικοί της ἦσαν εἰδωλολάτραι. Ἡ πόλις τῆς Τιβεριάδος εἶναι μία ἐκ τῶν τεσσάρων ἱερῶν πόλεων τοῦ Ἰουδαϊσμοῦ. Αἱ ἄλλαι τρεῖς εἶναι ἡ Ἱερουσαλήμ, ἡ Χεβρῶν καὶ ἡ Ζεφάτ.  Ἡ Τιβεριὰς ἐκτίσθη ὑπὸ τοῦ τετράρχου Ἡρώδου Ἀντύπα τὸ 18 π.Χ., ὁ ὁποῖος καὶ τὴν ὠνόμασε ἔτσι πρὸς τιμὴν τοῦ τότε Αὐτοκράτορος Τιβερίου. Ἡ μεγάλη ἀνάπτυξις τῆς Τιβεριάδος ἔγινε μετὰ τὴν καταστροφὴν τοῦ Ναοῦ τοῦ Σολομῶντος τὸ 70 μ.Χ. ἐπὶ τοῦ Αὐτοκράτορος τῆς Ρώμης Τίτου, ὁ ὁποῖος ἐκαλλιέργησε τὴν Ἱερουσαλήμ, ὁπότε ἡ Γαλιλαία ἔγινε τὸ κατεξοχὴν κέντρον τῶν Ἑβραίων.  Μὲ τὸν χωρισμὸν τοῦ Ρωμαϊκοῦ κράτους εἰς ἀνατολικὸν καὶ δυτικόν, ἡ Τιβεριὰς περιῆλθε εἰς τοὺς Βυζαντινούς, ἀπὸ τοὺς ὁποίους τὴν ἀφαίρεσαν οἱ Ἄραβες τὸ 636 μ.Χ. Ἡ Τιβεριὰς εἶναι μία ἐκ τῶν χαμηλοτέρων πόλεων τοῦ κόσμου, διότι εὑρίσκεται εἰς βάθος 210 μέτρα κάτω ἀπὸ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς Μεσογείου Θαλάσσης.   Ὡστόσο εἰς τὸν τόπον αὐτὸν ἤκμασε ὁ χριστιανισμὸς καὶ ἤδη ἀπὸ τὸν 4ον αἰῶνα ἐκτίσθη βασιλικὴ Ἐκκλησία εἰς τὴν θέσιν ἑνὸς ἀρχαίου εἰδωλολατρικοῦ κτηρίου, τοῦ Ἀδριανείου. Ἀργότερον ἐκτίσθη καὶ δευτέρα βασιλική. Σήμερον τὸ Ἑλληνορθόδοξον μοναστήριον, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει εἰς τὴν περιοχὴν εἶναι ἐκτισμένον ἐπί ἐρειπίων κτηρίων, τὰ ὁποῖα ἀνάγουν τὴν ὕπαρξίν τους εἰς τοὺς Ὀθωμανοὺς καὶ εἰς τοὺς Σταυροφόρους.

Ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν πέντε ἄρτων καὶ τῶν δύο ἰχθύων, μὲ τὰ ὁποῖα ἐτράφησαν πέντε χιλιάδες ἄνθρωποι, ἀποτελεῖ ἓν ἐκ τῶν ἀξιολογοτέρων θαυμάτων τοῦ Χριστοῦ. Ὡς τόπος τοῦ θαύματος θεωρεῖται τὸ «Ἐπτάπηγον», πλησίον τῆς Καπερναούμ. Εἰς τὸν χῶρον αὐτόν, ἐκτίσθη ἐπιβλητικὴ βασιλικὴ μὲ χρωματιστὰ μωσαϊκὰ δάπεδα. Ὀπίσω ἀπὸ τὴν Ἁγίαν Τράπεζαν ἔχει εὑρεθεῖ ζωγραφισμένον τὸ γεγονός: ἓν καλάθι μὲ ἄρτους καὶ δυὸ ἰχθύας, ἐνῶ ἔχει εὑρεθεῖ καὶ ἐπιγραφὴ γεγραμμένη εἰς τὰ ἑλληνικά: «Τῷ ἁγίῳ τόπῳ μνήσθητι Κύριε Σαύρου». Μετὰ ἀπὸ τὴν ἐγκατάλειψιν καὶ τὴν ἐρήμωσιν τὴν ὁποίαν ἐγνώρισε, προσφάτως ἀνεστηλώθη ὑπὸ τῶν Βενεδικτίνων μοναχῶν.

Οἱ Χριστιανοὶ τῶν βυζαντινῶν χρόνων ἐπεσκέπτοντο τὸ ἱερὸν προσκύνημα τοῦ Ὂρους τῶν Μακαρισμῶν ἢ τοῦ Ὂρους τῆς Ὁμιλίας, τὸ ὁποῖον σήμερον ἀποτελεῖ αἴνιγμα. Τὸ Ὄρος τοποθετεῖται μεταξὺ Καπερναοὺμ καὶ Μαγδάλων, κοντὰ εἰς τὸ Ἑπτάπηγον. Συμφώνως πρὸς τὰς χριστιανικὰς παραδόσεις, τὸ Ὂρος τῆς Ὁμιλίας ταυτίζεται μὲ τὸν γκρεμὸν Ἀρβέλ, αὐτό ὅμως δὲν ἐπιβεβαιώνεται ἀπὸ εὑρήματα. Ἐκ τοῦ Ὄρους τούτου ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ἐχάρισε ἡμῖν τὴν κλίμακα τῶν ἀρετῶν. Ὀνομάζεται οὕτως ἐκ τῆς ἀρχικῆς λέξεως τῆς προτάσεως «Μακάριοι». Ἰδὼν δὲ τοὺς ὄχλους ἀνέβη εἰς τὸ Ὄρος καὶ καθίσαντος αὐτοῦ προσῆλθον αὐτῶ οἱ μαθηταὶ αὐτοῦ καὶ ἀνοίξας τὸ στόμα αὐτοῦ ἐδίδασκεν αὐτοὺς λέγων:
- Μακάριοι οἱ πτωχοὶ τῷ πνεύματι, ὅτι αὐτῶν ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.
- Μακάριοι οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται.
- Μακάριοι οἱ πραεῖς, ὅτι αὐτοὶ κληρονομήσουσι τὴν γῆν.
- Μακάριοι οἱ πεινῶντες καὶ διψῶντες τὴν δικαιοσύνην, ὅτι αὐτοὶ χορτασθήσονται.
- Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται.
- Μακάριοι οἱ καθαροὶ τῇ καρδίᾳ, ὅτι αὐτοὶ τὸν Θεὸν ὄψονται.
- Μακάριοι οἱ εἰρηνοποιοί, ὅτι αὐτοὶ υἱοὶ Θεοῦ κληθήσονται.
- Μακάριοι οἱ δεδιωγμένοι ἕνεκεν δικαιοσύνης, ὅτι αὐτῶν ἐστὶν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν.
- Μακάριοι ἐστέ, ὅταν ὀνειδίσωσιν ὑμᾶς καὶ διώξωσι καὶ εἴπωσι πᾶν πονηρὸν ρῆμα καθ΄ ὑμῶν ψευδόμενοι ἕνεκεν ἐμοῦ» (Ματθ. Ε΄ 1-11)

Ἡ Παλαιὰ καὶ Καινὴ Διαθήκη τοποθετοῦν τὸν Τάφον τῆς Ραχήλ εἰς τὰ περίχωρα τῆς πόλεως τῆς Βηθλεέμ. Ἐξάλλου, συνδέεται ἡ Γέννησις τοῦ Χριστοῦ καὶ ἡ σφαγὴ τῶν νηπίων μὲ τὸ κλάμα τῆς Ραχὴλ (Ματθ.2:17). Τὸν 5^ον αἰῶνα, ἀναγνωρίζεται ἀπὸ τοὺς Χριστιανοὺς ὡς προσκυνηματικὸς χῶρος, ὅμως μετὰ τὴν ἀραβικὴν κατάκτησιν ὁ Τάφος μετετράπη εἰς μουσουλμανικὸν ἱερὸν χῶρον. Σήμερον ἀνήκει εἰς τὴν ἰουδαϊκὴν κοινότητα, ἀποτελῶν προσκυνηματικὸν καὶ λατρευτικὸν χῶρον.

Ἡ πόλις τῆς Χεβρῶν εἶναι στενῶς συνυφασμένη μὲ πολλὰ γεγονότα τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης καὶ ὡς ἐκ τούτου, ἀποτελεῖ ἀπὸ τὰ πολὺ παλαιὰ χρόνια ἱερὸν προσκύνημα καὶ διὰ τὰς τρεῖς θρησκευτικὰς κοινότητας: τοὺς Χριστιανούς, τοὺς Μουσουλμάνους καὶ τοὺς Ἰουδαίους. Εἰς τὸν τόπον αὐτόν, ὅπου εἰς τὴν ἀραβικὴν ὀνομάζεται Χαλήλ, ἐτάφησαν οἱ Πατριάρχαι Ἀβραάμ, Ἰσαὰκ καὶ Ἰακώβ, οἱ ὁποῖοι ἀνεκηρύχθησαν ὡς Ἅγιοι καὶ διὰ τὰς τρεῖς θρησκείας. Ὁ βασιλεὺς Δαυῒδ τὸν 10^ον αἰῶνα π.Χ. καθιέρωσε τοὺς Τάφους τῶν Πατριαρχῶν ὡς λατρευτικὸν χῶρον ὅλων τῶν φυλῶν τοῦ Ἰσραήλ, ἐνῶ ὁ βασιλεὺς Ἡρώδης ἀργότερον περιετείχισε τὴν σπηλιὰ τῶν Τάφων μὲ περίβολον, ἴδιον μὲ αὐτὸν τοῦ Ἰουδαϊκοῦ Ναοῦ, περίβολος ὁ ὁποῖος σώζεται ἕως σήμερον. Μετὰ ἀπὸ μετατροπὰς τῆς ἐκκλησίας, ἡ ὁποία ἐκτίσθη ἐπάνω εἰς τοὺς Τάφους καὶ τὴν ἐπαναφοράν της ἀνὰ τοὺς αἰῶνας, σήμερον ὑφίσταται ὡς τζαμὶ μὲ στοιχεῖα τῆς βυζαντινῆς ἐκκλησίας. Τὸ συγκρότημα κτηρίων, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει, ἔχει χωρισθῆ ἀνάμεσον τῶν Ἰουδαίων καὶ τῶν Μουσουλμάνων, μὲ ἀποτέλεσμα σήμερον καὶ αἱ δυὸ θρησκευτικαὶ κοινότηται νὰ τὸ χρησιμοποιοῦν ὡς προσκυνηματικὸν καὶ λατρευτικὸν χῶρον.

Κοντὰ εἰς τὴν πόλιν Χεβρῶν εὑρίσκεται ὁ ἄλλοτε προσκυνηματικὸς χῶρος Μαμβρὴ ἢ Χάραμ Ραμὰτ ἔλ-Χαλήλ. Εἰς τὸν τόπον αὐτὸν λέγεται ὅτι κατῳκοῦσε ὁ Ἀβραὰμ καὶ ἐφιλοξένησε τοὺς τρεῖς ἀγγέλους τοῦ Θεοῦ πρὶν τὴν καταστροφὴν τῶν Σοδόμων καὶ Γομόρρων. Ἀρχικῶς, ἀπετέλει ἰουδαϊκὸν προσκυνηματικὸν χῶρον. Ἀργότερον ἔγινε τόπος εἰδωλολατρειῶν καὶ θυσιῶν. Ὁ βασιλεὺς Ἡρώδης τὸν περιετείχισε μὲ περίβολον, ἐνῶ ἡ Ἁγία Ἑλένη τὸν 4^ον αἰῶνα, ἀφοῦ κατεδάφισε τὰ πάντα, ἔκτισε εἰς τὴν θέσιν των μίαν Ἐκκλησίαν βασιλικήν, εἰς αἴθριν τῆς ὁποίας ἐφαίνετο καὶ τὸ πηγάδι, τὸ ὁποῖον εἶχε ἀνοίξει ὁ Ἀβραάμ. Ἡ Ἐκκλησία κατεστράφη μὲ τὴν ἀραβικὴν κατάκτησιν, ἐνῶ ἐρείπια καὶ ὀλίγα εὐρήματα ὑπάρχουν σήμερον, κατόπιν ἀνασκαφῶν.

Εἰς τὴν λατινικὴν μετάφρασιν τῆς Καινῆς Διαθήκης, τὴν vulgata, καθὼς καὶ εἰς διαφόρους κώδικας σημειώνεται ὡς χώρα τῶν Γεργεσσηνῶν καὶ εἶναι τὸ ἴδιο ὄνομα τὸ ὁποῖον παραδέχονται καὶ οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας. Εὑρίσκεται ἀνατολικῶς τῆς Λίμνης τῆς Τιβεριάδος, ὅπου κατῳκοῦσε εἷς ἀρχαῖος σημιτικὸς λαός: οἱ Γεργεσσηνοί. Τὸν τόπον αὐτὸν ἐπεσκέφθη ὁ Χριστὸς μὲ τοὺς μαθητάς Του, ὅταν ἠθέλησε νὰ περάσῃ εἰς τὴν ἀντίπερα ὄχθην τῆς Λίμνης. Ἔξω ἀπὸ τὴν Χώραν τῶν Γεργεσσηνῶν συνήντησε τὸν δαιμονισμένον καὶ τοῦ προσέφερε ἴασιν. Τὸν 4^ον αἰῶνα, ἐκτίσθη εἰς τὸ σημεῖον τοῦ θαύματος ἓν μέγα μοναστήριον-ξενὼν καὶ μία βασιλική, τὰ ὁποῖα ἐγνώρισαν τὴν καταστροφὴν ἀπὸ τὸν σεισμὸν τοῦ 749. Σήμερον ὁ προσκυνητὴς δύναται νὰ δῇ ἀναστηλωμένα τὴν βασιλικὴν καὶ τὰ παρεκκλήσια.

Τὸ Κοινόβιον τοῦ Μαρτυρίου ἦτο ἓν ἐκ τῶν μεγαλυτέρων καὶ πλέον ὀργανωμένων κοινοβίων τῆς Ἁγίας Γῆς. Ἱδρύθη ἀπὸ τὸν μοναχὸν Μαρτύριον, μαθητὴν τοῦ Ἁγίου Εὐθυμίου. Τὸ κοινόβιον κατεστράφη ὑπὸ τῆς περσικῆς εἰσβολῆς, ὅμως πρὶν ἀπὸ ὀλίγα χρόνια ἀνεκαλύφθη καὶ ἀνεστηλώθη, ἀποτελοῦν σήμερον ἓν ἄξιον θαυμασμοῦ κτηριακὸν συγκρότημα. Ὁ προσκυνητὴς δύναται νὰ ἐπισκεφθῇ τὴν κεντρικὴν ἐκκλησίαν καὶ τὰ παρεκκλήσια, τὰ πολύχρωμα μωσαϊκὰ δάπεδα καὶ τὰς ἑλληνικὰς ἐπιγραφὰς του, τοὺς ξενῶνας, τοὺς κήπους καὶ τὰς αὐλὰς τοῦ Κοινοβίου, καθὼς καὶ τὸ ἐνεπίγραφον κοινοτάφιον τῶν ἡγουμένων του.

Ἡ Ἰόππη μέχρι τὸ μέσον τοῦ 20^ου αἰῶνος, ἀπετέλει τὸν μόνον λιμένα εἰς τὴν Παλαιστίνην καὶ δίοδον διὰ τὰς χιλιάδας προσκυνητῶν οἱ ὁποῖοι συνέρρεον εἰς τοὺς Ἁγίους Τόπους ἀπὸ ὅλον τὸν κόσμον. Τὸ Ἑλληνο-Ὀρθόδοξον Μοναστήριον εἰς τὴν εἴσοδον τοῦ λιμένος μαρτυρεῖ τὴν προσέλευσιν τῶν προσκυνητῶν, καθὼς τὸ ἴδιον ἦτο κέντρον φιλοξενίας καὶ τόπος ξεκουράσεως διὰ τοὺς ταλαιπωρημένους ταξιδιώτας. Ἡ Ἰόππη δὲν συνδέεται μὲ τὴν ζωὴν καὶ τὴν δράσιν τοῦ Χριστοῦ, ἀλλὰ μὲ τὸν Ἀπόστολον Πέτρον, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ Ἀπόστολος ἀνέστησε τὴν Ταβιθὰν καὶ εἶδε τὸ Οὐράνιον ὅραμα τῶν καθαρῶν καὶ ἀκαθάρτων ζώων, τὸ ὁποῖον τὸν ἐπρόσταζε νὰ ὑποδεχθῇ εἰς τοὺς κόλπους τῆς χριστιανικῆς κοινότητος καὶ τοὺς εἰδωλολάτρας. Σήμερον, εἰς τὴν Ἰόππην (Γιάφφα εἰς τὰ ἑβραϊκά) ὁ προσκυνητὴς δύναται νὰ ἐπισκεφθῇ τὸ Ρωσικὸν Μοναστήριον τοῦ Ἁγίου Πέτρου καὶ τὸν Τάφον τῆς Ταβιθᾶς, ἡ ὁποία εἰς τὴν ἑλληνικὴν ὀνομάζεται Δορκάς.

Ἔχει ἐπίσης τὴν ὀνομασίαν Ἐκκλησία τῆς Ἀγωνίας. Εἶναι ὁ χῶρος, ἀπὸ ὅπου ἐπέρασε ὁ Ἰησοῦς προσευχόμενος, κυριευμένος ἀπὸ τὴν ἀγωνίαν τοῦ ἐπερχομένου θανάτου Του, ὀλίγον πρὸ τῆς συλλήψεώς Του. Ἡ παροῦσα Ἐκκλησία, μὲ ἓν μέγα καὶ ὑπέροχον ψηφιδωτὸν εἰς τὸ ἀέτωμα τῆς προσόψεως, ἐκτίσθη μεταξὺ τῶν ἐτῶν 1910-24 μὲ εἰσφορὰς ἀπὸ δώδεκα ἔθνη. Εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τοῦ ναοῦ ὑπάρχουν τὰ ἐθνόσημα τῶν κρατῶν, τὰ ὁποῖα ἐβοήθησαν εἰς τὴν ἀνοικοδόμησιν τῆς Ἐκκλησίας. Ὁ βράχος, εἰς τὸν ὁποῖον κατὰ τὴν παράδοσιν προσευχήθη ὁ Ἰησοῦς πρὶν ἀπό τὴν σύλληψίν Του, εὑρίσκεται ἐντὸς τῆς ἐκκλησίας εἰς τὸ πάτωμα ἔμπροσθέν τῆς ἁγίας τραπέζης. Εἷς ἀκάνθινος στέφανος ἀπὸ σφυρηλατημένον σίδηρον περιβάλλει τὸν βράχον. Ἐπάνω ἀπὸ τὴν Ἁγίαν τράπεζαν ὑπάρχει ψηφιδωτὸν, τὸ ὁποῖον εἰκονίζει ἕναν ἄγγελον νὰ παρηγορῇ τὸν Ἰησοῦ, ἐνῶ τὰ ψηφιδωτὰ τῶν ἁψίδων ἀπεικονίζουν τὸ φιλὶ τοῦ Ἰούδα καὶ τὴν σύλληψιν τοῦ Ἰησοῦ.

Ὁ ἐξωτερικὸς θάλαμος τοῦ Τάφου τοῦ Χριστοῦ ὅπου ὁ ἄγγελος πρῶτος ἀνήγγειλε τὰ καλὰ νέα τῆς Κυριακῆς τοῦ Πάσχα.

Ἡ Πύλη τῆς Δαμασκοῦ εἰς τὸ βόρειον τεῖχος ἐκτίσθη ὑπὸ τοῦ Σουλεϊμᾶν τοῦ Μεγαλοπρεποῦς ἐπάνω εἰς τὰ ἐρείπια τῶν προηγουμένων Πυλῶν. Ἀρχικῶς, ἦτο ὅμοιον κτίσμα ἐκείνων τοῦ Ἡρώδου. Ἡ Πύλη τῆς Δαμασκοῦ εἶναι μία ἀπὸ τὰς πιὸ ἐντυπωσιακὰς καὶ περιτέχνους Πύλας τῶν τειχῶν τῆς Παλαιᾶς Πόλεως.

Ἀποτελεῖ τὸν σπουδαιότερον ἐμπορικὸν λιμένα τοῦ Ἰσραὴλ καὶ περιβάλλεται ἀπὸ τὰς ὄμορφας πλευρὰς τοῦ ὄρους Κάρμηλον. Σπουδαῖον εἶναι τὸ σπήλαιον τοῦ προφήτου Ἠλιοῦ, τὸ ὁποῖον φέρει καὶ τὸ ὄνομα “σπήλαιον τῆς Παναγιᾶς”, διότι ἐκεῖ συμφώνως πρὸς τὴν παράδοσιν ηὗρε καταφύγιον ἡ Ἁγία Οἰκογένεια μετὰ τὴν ἐπιστροφήν της ἀπὸ τὴν Αἴγυπτον.

Πρόκειται περί κρύπτης, ἡ ὁποία ἠφιερώθη εἰς τὴν μητέρα τοῦ Μεγάλου Κωνσταντίνου, ἡ ὁποία χάριν εἰς τὴν δύναμιν τὴν ὁποίαν τῆς ἔδιδε ἡ πίστις της, ηὗρε τὸν Τάφον καὶ τὸν Σταυρὸν τοῦ Χριστοῦ. Ἡ κρύπτη εἶναι κεχωρισμένη εἰς τρία μέρη, ὁ τροῦλλος τῆς ὁποίας κατεσκευάσθη ὑπὸ τῶν Σταυροφόρων τὸ 1130 καὶ ἀκουμπᾶ εἰς τέσσαρας κίονας τοῦ ἑνδεκάτου αἰῶνος.

Ἐκτίσθη εἰς ἀνάμνησιν τοῦ μαρτυρίου τοῦ Ἁγίου Ἰακώβου τοῦ Πρεσβυτέρου, ἀδελφοῦ τοῦ Εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου, ὁ ὁποῖος ἀποκεφαλίσθη τὸ 44 μ.Χ. μὲ διαταγὴν τοῦ Ἡρώδου Ἀντύπα τοῦ Α΄ ἐγγονοῦ τοῦ Ἡρώδου τοῦ Μέγα. Οἱ διωγμοί, τοὺς ὁποίους ἐξαπέλυσε αὐτὸς ὁ βασιλεὺς ἦσαν στρατηγικῆς σημασίας. Ἤθελε νὰ κερδίσῃ τὴν εὔνοιαν καὶ τὴν ὑποστήριξιν τῶν ἱερέων. Εἰς τὸ ἐσωτερικόν του ὑπάρχει πλουσία διακόσμησις ἀλλὰ καὶ ἀρκετοὶ πολύτιμοι λίθοι ἐκ τοποθεσιῶν μὲ ἱστορικὴν σημασίαν διὰ τὸ κράτος τοῦ Ἰσραήλ: Ὄρος Σινά, Ὄρος Θαβώρ, Ἰορδάνης ποταμός. Σήμερον ἀνήκει εἰς τὴν θρησκευτικὴν δοξασίαν τῶν Ὀρθοδόξων Ἀρμενίων.

Ἡ ἀναφορὰ γίγνεται ἀπὸ τὸν Ἰωάννην τὸν Εὐαγγελιστήν: «Ἦν δὲ τὶς ἀσθενῶν Λάζαρος ἀπὸ Βηθανίας..» Ἡ σημερινὴ ὀνομασία τοῦ χωριοῦ εἶναι Ἒλ Ἀζαριγιέχ, ἀραβικὸν τοπωνύμιον τοῦ ἀρχαίου Λαζαρίου. Ἡ εἴσοδος εἰς τὸν τάφον τοῦ Λαζάρου, ὁ ὁποῖος σήμερον ἀνήκει εἰς τοὺς Μουσουλμάνους, γίγνεται μὲ 24 ἀπότομα σκαλοπάτια, τὰ ὁποῖα ἐλαξεύθησαν εἰς τὸν βράχον τὸν 17^ον αἰῶνα. Τὸ χωριὸν Βηθανία εὑρίσκεται νοτιοανατολικῶς τῆς Ἱερουσαλήμ, εἰς τοὺς πρόποδας τοῦ Ὄρους τῶν Ἐλαιῶν. Ἀποτελεῖ παραλλαγὴν τοῦ ἐβραϊκοῦ ὀνόματος τοῦ χωριοῦ Μπέτ –Ἀνιὰ ἢ Μπέιτ- Χανανιά, τὸ ὁποῖον ἐσήμαινε τὸ χωριὸν τοῦ Χανανία. Εἰς τὴν Βηθανίαν ὁ Χριστὸς ἀνέστησε τὸν φίλον Του, Λάζαρον καὶ ἐφιλοξενήθη καὶ εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Σίμωνος τοῦ Λεπροῦ. Σήμερον εἶναι ἐπισκέψιμα ὁ τάφος τοῦ Λαζάρου, ὁ χῶρος τῆς οἰκίας, εἰς τὴν ὁποῖαν ἐκατοικοῦσαν ὁ Λάζαρος μὲ τὰς ἀδελφάς του καὶ τὸ μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ Χριστὸς συνήντησε τὴν Μάρθαν καὶ τὴν Μαρίαν. Ὁ τάφος ἀποτελεῖται ἀπὸ μίαν ὑπόγειον κρύπτην, εἰς τὴν ὁποίαν ὁδηγοῦν 27 σκαλοπάτια ἐσκαλισμένα εἰς τὸν φυσικὸν βράχον. Ἐπάνω ἀπὸ τὸν τάφον τοῦ Λαζάρου ἡ Ἁγία Ἑλένη εἶχε ἱδρύσει τὸν 4^ον αἰῶνα τρίκλιτον βασιλικὴν μὲ αἴθριον. Τὸ οἰκοδόμημα ἦτο ἐστρωμένον μὲ πολύχρωμα μωσαϊκὰ δάπεδα. Ὁ χριστιανικὸς αὐτὸς ναὸς –τὸ Λαζάρειον- ἐπέζησε τῆς περσικῆς ἐπιδρομῆς τοῦ 614. Μετὰ ἐρειπώθη καὶ ᾠκοδομήθη ξανὰ τὸ 1965 ὑπὸ τῶν Ἀρχιμανδρίτων Θεοδοσίου καὶ Σεραφείμ.
Ὑπάρχει ἀπὸ κάτω καὶ ἄλλος Ἱερὸς Ναὸς καθιερωμένος εἰς τὴν Παναγίαν τὴν Μυρτιδιώτισσαν, προστάτιδα τῆς νήσου τῶν Κυθήρων, ὅστις ἑορτάζει τὴν 24^ην Σεπτεμβρίου. Εἰς τὸν Ναὸν αὐτόν, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται κάτωθεν τοῦ Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Λαζάρου εὑρέθησαν τμήματα τοῦ ἀρχαίου κάστρου τῆς Βηθανίας, προαστίου τῆς ἀρχαίας ἱστορικῆς Ἱερουσαλήμ.
Εἰς τὸν Ναὸν τοῦ Ἁγίου Λαζάρου τὰ κανδήλια ἀνάπτονται ἀπὸ τὰς μοναχὰς τῆς γυναικείας Μονῆς τῆς Προϋπαντήσεως τοῦ Σωτῆρος, ὁ Καθηγούμενος τῆς ὁποίας, Πανοσιολογιότατος Ἀρχιμανδρίτης Θεοδόσιος, προσέφερε τὸ οἰκόπεδον καὶ ἐβοήθησε εἰς τὴν ἔκδοσιν ἀδείας οἰκοδομήσεως τῆς ἐκκλησίας. Εἰς τὴν ἑορτὴν τοῦ Ἁγίου Λαζάρου (Σάββατον τοῦ Ἁγίου Λαζάρου) γίγνονται ταυτοχρόνως δύο Θεῖαι Λειτουργίαι εἰς τὴν Βηθανίαν:
Ἀρχιερατικὴ Λειτουργία εἰς τὴν γυναικείαν Μονὴν τῆς Προϋπαντήσεως:
Εἰς τὴν Ἐκκλησίαν παρὰ τὸν Τάφον τοῦ Ἁγίου, εἰς τὸ τέλος τῆς Ἀρχιερατικῆς Θείας Λειτουργίας γίγνεται Λιτανεία Ἱερέων, προσκυνητῶν καὶ ποιμνίου πρὸς τὸν Τάφον τοῦ Ἁγίου, ὅπου ὁ Ἀρχιερεὺς ἀναγιγνώσκει τὸ Ἱερὸν Εὐαγγέλιον τῆς Ἀναστάσεως τοῦ Ἁγίου Λαζάρου εἰς τρεῖς γλώσσας, τὴν Ἑλληνικήν, τὴν Ἀραβικὴν καὶ τὴν Ρωσικὴν καὶ ἀκολούθως ἡ Λιτανεία φθάνει εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τοῦ Ἁγίου Λαζάρου, ὅπου γίγνεται δέησις πρὸς τὸν Ἅγιον. Ἡ διώροφος αὐτὴ ἐκκλησία ἔχει κτισθεῖ εἰς τὸ σημεῖον ἀκριβῶς τῆς οἰκίας τοῦ Ἁγίου Λαζάρου καὶ τὸ προαύλιόν της περιλαμβάνει τὸν Τάφον τοῦ Ἁγίου. Ἀπὸ τὸν ὁδηγὸν τῶν προσκυνητῶν τοῦ κυρίου Δημητρίου Γ. Τάκου (1896) μαθαίνουμε ὅτι:
Ἐπὶ τοῦ Τάφου τοῦ Δικαίου Λαζάρου, ἡ Ρωμαία ἡ Ἁγία ἐπισκέφθη τὸν ἀξιόλογον Ναόν, ἐκεῖ ὅπου ὑφίστατο καὶ γυναικεῖον Μοναστήριον τὸ 1139. Ὁ Ἱερώνυμος γνωρίζει ὅτι κατὰ τὸ τέλος τοῦ 4^ου αἰῶνος ᾠκοδομήθη ἐκκλησία ἐπὶ τοῦ Ἁγίου Λαζάρου. Τὸ 870 ὁ Τάφος φαίνεται ἐν ἐκκλησίᾳ, ἡ ὁποία ἀνῳκοδομήθη τὸ 1103 λόγῳ τῆς διώξεως τοῦ Χάκεμ. Θεωρεῖται ὅτι τὴν ᾠκοδόμησε ἡ Ἁγία Ἑλένη. Ἐντεῦθεν εἰς 40 μέτρα ἀπόστασιν πρὸς Νότον φαίνεται τόπος, ὅπου εὑρίσκεται ἡ οἰκία τῆς Μάρθας καὶ τῆς Μαρίας, πλησίον δὲ ἡ οἰκία τοῦ λεπροῦ Σίμωνος.
Ὁ Ἅγιος Ἀντωνίνος ὁ μάρτυς, κατὰ τὸ 570 εἶδε πλησίον τοῦ τάφου τοῦ Ἁγίου Λαζάρου ἐν Βηθανίᾳ μέγα ἀριθμὸν κελλιῶν καὶ πλῆθος ἐρημιτῶν ἐξ ἀνδρῶν καὶ γυναικῶν εἰς τὸ ὄρος τῶν Ἐλαιῶν. Ὁ Λάζαρος, ὁ Ἅγιος καὶ Δίκαιος φίλος τοῦ Χριστοῦ ἦτο Ἑβραῖος εἰς τὸ γένος καὶ Φαρισαῖος εἰς τὴν αἵρεσιν. Ὁ πατέρας του ἦταν, καθὼς λέγεται, ὁ Φαρισαῖος Σίμων, εἶχε δὲ καὶ ἀδερφάς, τὴν Μαρίαν καὶ τὴν Μάρθαν, περὶ τῶν ὁποίων ἀκοῦμε πολλὰ εἰς τὸ Εὐαγγέλιον.
Ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς πολλὰς φορὰς ἤρχετο εἰς τὴν Ἰουδαίαν διὰ νὰ διδάξῃ. Ἐπεσκέπτετο συχνῶς καὶ τὸν Σίμωνα εἰς τὴν οἰκίαν του, μὲ τὸν ὁποῖον συνωμιλοῦσε συχνῶς, διότι αὐτὸς ἐπίστευε εἰς τὴν ἐκ νεκρῶν ἀνάστασιν τῶν ἀνθρώπων. Ἐρχόμενος δὲ ὁ Κύριος συχνότερον εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Σίμωνος, συνεδέθη φιλικῶς καὶ μὲ τοὺς λοιπούς, οἱ ὁποῖοι κατῳκοῦσαν εἰς τὴν οἰκίαν, ἤτοι τὸν Λάζαρον καὶ τὰς δύο ἀδερφάς του, τὴν Μάρθαν καὶ τὴν Μαρίαν, αἱ ὁποῖαι καὶ τὸν ἐφιλοξένουν συχνῶς.
Ὁ Ἅγιος Γέρων, Ἀρχιμανδρίτης Σεραφεὶμ ὁ ἐκ Κυθήρων, ἐκτὸς τῆς μεγάλης ἀγάπης, τὴν ὁποίαν εἶχε πρὸς τὸν Ἅγιον Λάζαρον, εἶχε τὴν ἀκόλουθον ἐμπειρίαν εἰς τὴν παιδικήν του ἡλικίαν: Ἦτο ἔθιμον εἰς τὰ Κύθηρα, τὰ τέκνα καὶ οἱ ἡλικιωμένοι νὰ πηγαίνουν τὴν παραμονὴν τοῦ Ἁγίου Λαζάρου (Παρασκευὴ) εἰς τὰς οἰκίας τῶν συγχωριανῶν τους καὶ νὰ ψάλλουν ἐκκλησιαστικοὺς ὕμνους διὰ τὴν κοίμησίν του. Ὁ πατὴρ Σεραφεὶμ (τότε μικρὸς Σταμάτης) ἔπαιζε βιολὶ μαζὶ μὲ τὸν ἐξάδελφόν του. Ἡ ἀνταμοιβή τους ἦτο αὐγά, χρήματα καὶ εὐχαὶ τῶν πιστῶν. Τὴν ἑπομένην, Σάββατον τοῦ Λαζάρου, ἔψαλλον χαρούμενα τροπάρια ἀναγγέλλοντα τὴν Ἀνάστασιν τοῦ Ἁγίου. Ἡ ὑμνωδία, τὰ εὐσεβῆ ἔθιμα καὶ ἡ τοπικὴ παράδοσις ηὔξησαν τὴν ἀγάπην τοῦ νεαροῦ Σταμάτη διὰ τὸν Ἅγιον Λάζαρον. Ἔπειτα ἀπὸ πολὺ καιρόν, τὸ 1964, αὐτὴ ἡ ἀγάπη ἐξεδηλώθη ὅταν ὁ Ἀρχιμανδρίτης Σεραφείμ, ὡς ἡγούμενος τοῦ Ἁγίου Σάββα ἔκτισε εἰς τὴν Βηθανίαν πρὸς τιμὴν τοῦ Ἁγίου Λαζάρου τὴν Ἁγιοσαββαϊτικὴν Ἐκκλησίαν.
Ἀκόμα μία ἄλλη πτυχὴ τοῦ ἱστορικοῦ εἶναι ὅτι ὅταν ὁ Ἅγιος Γέρων ἐχειροτονήθη Διάκονος τὴν 15^η Δεκεμβρίου 1947 εἰς τὸν πανίερον Ναὸν τῆς τοῦ Κυρίου Ἀναστάσεως ἀπὸ τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Ἐλευθερουπόλεως κ.κ. Φιλόθεον, τὰς ἑπομένας πέντε ἡμέρας χοροστάτησε ὡς Ἱεροδιάκονος εἰς τὴν γυναικείαν Μονὴν τῆς Προϋπαντήσεως τοῦ Σωτῆρος εἰς τὴν Βηθανίαν μὲ τὸν σεβαστὸν ἡγούμενον Ἀρχιμανδρίτην Θεοδόσιον.

Εἰς τὸ χωριὸν Ἄϊν-Κάρεμ (Πηγὴ Ἀμπελώνων), δυτικῶς τῆς Ἱερουσαλήμ, εὑρίσκονται τὰ προσκυνήματα τοῦ Ἀσπασμοῦ τῆς Ἐλισάβετ καὶ τῆς Γεννήσως τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Προδρόμου, τὰ ὁποῖα ἀνήκουν εἰς τὴν Λατινικὴν Ἐκκλησίαν. Τὸν 5^ον αἰῶνα τὸ Πατριαρχεῖον τῆς Ἱερουσαλὴμ ἔκτισε ἐπάνω εἰς αὐτὰ τὰ προσκυνήματα δυὸ βασιλικάς, μὲ πολύχρωμα ψηφιδωτὰ δάπεδα. Ἐπάνω εἰς τὰ ἐρείπια τῶν δυὸ αὐτῶν βασιλικῶν οἱ Λατίνοι ἔκτισαν νέας ἐκκλησίας. Εἰς αὐτὸ τὸ χωριὸν ἐπίσης εὑρίσκεται τὸ Ρωσικὸν Ὀρθόδοξον Μοναστήριον τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Προδρόμου καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Ἐκκλησία τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Προδρόμου.

21. Πανιὰς (Καισάρεια Φιλίππου)
Ἡ ἀρχαία Πανιάς, ἢ ἀλλιῶς Μπάνιας εἰς τὴν ἀραβικήν, ἀποτελοῦσε λατρευτικὸν κέντρον τοῦ θεοῦ Πανὸς κατὰ τοὺς ἑλληνιστικοὺς καὶ τοὺς ρωμαϊκοὺς χρόνους. Ὁ τόπος αὐτὸς εὑρίσκεται εἰς τοὺς πρόποδας τοῦ Ὄρους Ἐρμῶν καὶ ἡ φυσικὴ σπηλιά, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐκεῖ, μέσα ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἀναβλύζει μία ἐκ τῶν πηγῶν τοῦ Ἰορδάνου ποταμοῦ, εἰς συνδυασμὸν μὲ τὸ φυσικὸν κάλλος τῆς περιοχῆς, ὤθησαν τὸν Φίλιππον νὰ ἱδρύσῃ ἐκεῖ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ βασιλείου του ὑπὸ τὸ ὄνομα Καισάρεια. Ἐκεῖ ἔφθασε ὁ Χριστὸς κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς περιοδείας Του, ὅπου διὰ πρώτην φορὰν διεβεβαίωσε τοὺς μαθητάς Του διὰ τὴν προέλευσίν Του ἐκ τοῦ Θεοῦ. Ὁ τόπος αὐτὸς ἀναφέρεται ἐπίσης ὅτι ἀποτελοῦσε πατρίδα τῆς αἱμορροούσης γυναικός, τὴν ὁποίαν ὁ Χριστὸς ἐθεράπευσε εἰς τὴν Καπερναούμ. Συμφώνως πρὸς τὰς χριστιανικὰς παραδόσεις ἡ γυναίκα θεραπευμένη ἀπὸ τὸν Χριστὸν καὶ ἐπιστρέφουσα εἰς τὴν πατρίδα της, τὴν Καισάρειαν Φιλίππου, ἔστησε εἰς τὴν αὐλὴν τοῦ σπιτιοῦ της ἀνδριάντα, διὰ νὰ τιμήσῃ τὸν σωτῆρα της, ὁ ὁποῖος παρίστανε τὸν Χριστόν, καὶ τὴν ἰδὶαν γονυπετοῦσα. Αὐτὸς ὁ ἀνδριὰς ἔγινε ἱερὸν προσκύνημα τῶν Χριστιανῶν καὶ ἀργότερον ἐτοποθετήθη ἐντὸς τῆς βασιλικῆς, ἡ ὁποία ἐκτίσθη πλησίον τῆς πηγῆς, τὰ ἐρείπια τῆς ὁποίας ἔχουν διασωθεῖ σήμερον.

22.Ἡ Προβατικὴ Κολυμβήθρα
Μεταξὺ τοῦ Πραιτωρίου καὶ τῆς Ἱερᾶς Μονῆς τῶν Θεοπατόρων Ἰωακεὶμ καὶ Ἄννης εὑρίσκεται ἡ Προβατικὴ Κολυμβήθρα. Εἰς αὐτὴν ὁ Κύριος ἐθεράπευσε τὸν παραλυτικόν, ὁ ὁποῖος παρέμενε ἐπὶ τριάκοντα ὀκτὼ ἔτη εἰς τὰς στοὰς τῆς κολυμβήθρας χωρὶς νὰ ἔχει καμίαν βοήθειαν ἀπὸ κανέναν, ὅταν κατέβαινε ὁ Ἄγγελος καὶ «ἐτάραττε τὸ ὕδωρ». Συμφώνως πρὸς τὸ Εὐαγγέλιον αὐτός, ὁ ὁποῖος ἔπεφτε πρῶτος εἰς τὴν κολυμβήθραν μετὰ τὴν ταραχὴν τῶν ὑδάτων, ἰατρεύετο.

23. Τὸ Ὑπερῶον καὶ ὁ Τάφος τοῦ Δαυῒδ
Εὑρίσκεται εἰς τὸν λόφον Σιὼν ἔξωθεν τῶν τειχῶν εἰς τὸ νοτιοδυτικὸν μέρος τῆς παλαιᾶς πόλεως τῶν Ἱεροσολύμων. Παλαιότερον ὁ χῶρος τοῦ Ὑπερώου ἦτο ἡ οἰκία τῆς Μαρίας, τῆς μητρὸς τοῦ Εὐαγγελιστοῦ Μάρκου. Εἰς τὸ Ὑπερῶον ἔλαβεν χώραν ὁ Μυστικὸς Δεῖπνος, ὁ Ἱερὸς Νιπτὴρ κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ Ἰησοῦς ἔπλυνε τοὺς πόδας τῶν μαθητῶν Του, ἔμειναν κεκλεισμένοι οἱ Ἀπόστολοι μετὰ τὴν Σταύρωσιν, ἔντρομοι ἀπὸ τὸν φόβον τῶν Ἰουδαίων, ἐνεφανίσθη ὁ Ἰησοῦς μετὰ τὴν Ἀνάστασιν Αὐτοῦ, ἔγινε ἡ Ψηλάφησις τοῦ Θωμᾶ, κατῆλθε τὸ Ἅγιον Πνεῦμα ὡς πύριναι γλῶσσαι κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς Πεντηκοστῆς καὶ ἐκήρυξε ὁ Ἀπόστολος Πέτρος καὶ οἱ μαθηταί. Εἰς τὸν χῶρον τοῦ Ὑπερώου ἐπίσης ἔγιναν ἡ ἐκλογὴ τοῦ Ἀποστόλου Ματθία καὶ ἡ πρώτη Ἀποστολικὴ Σύνοδος. Ἔξωθεν τοῦ Ὑπερώου ὑπάρχει κατακόμβη, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὴν ἵδρυσιν τῆς πρώτης Ἐκκλησίας. Σήμερον τὸ Ὑπερῶον ἀνήκει εἰς τοὺς Ἑβραίους καὶ χρησιμοποιεῖται ὑπὸ τῶν Χριστιανῶν διὰ τὴν λιτανείαν, ἡ ὁποία γίνεται καθ’ ἔτος τὴν ἡμέραν τῆς Πεντηκοστῆς. Ὑπὸ τοῦ Ὑπερώου εὑρίσκεται ὁ τάφος τοῦ βασιλέως Δαυῒδ, ὅπως καὶ τὸ δωμάτιον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἔγραψε τὸν πεντηκοστὸν ψαλμὸν «Ἐλέσόν με ὁ Θεός…».

24. Ἡ οἰκία τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου
Πλησίον τοῦ Ὑπερώου, εἰς τὸν λόφον Σιὼν ηὑρίσκετο ἡ οἰκία τοῦ ἀγαπημένου μαθητοῦ τοῦ Κυρίου, Ἰωάννου τοῦ Θεολόγου. Εἰς τὴν οἰκίαν αὔτην διέμενε ἡ Παναγία, κατὰ τὴν ὑπόδειξιν τοῦ Χριστοῦ ἀπὸ τὸν Σταυρὸν (Ἰω. Ἴθ΄ 27) μέχρι τὴν κοίμησίν Της. Εἰς τὸν τόπον τῆς κατοικίας σήμερον εὑρίσκεται Ναὸς τῶν Λατίνων, ἀφιερωμένος εἰς τὴν Κοίμησιν τῆς Θεοτόκου. Ὑπὸ τοῦ Ναοῦ εἰς ὑπόγειον χῶρον ὑπάρχει παρεκκλήσιον μὲ παράστασιν τὴν Κοίμησιν τῆς Θεοτόκου εἰς χρωματιστὸν ἄγαλμα. Αἱ δώδεκα κολῶναι, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν κυκλικῶς, συμβολίζουσιν τοὺς δώδεκα μαθητὰς τοῦ Ἰησοῦ.

25. Τὸ Μοναστήριον τῆς Ἐλαίας ἢ τοῦ Ἀλέκτορος
Οὕτως ὀνομάζεται, καθ’ ὅτι εἰς τὴν αὐλήν του ὁ Ἀπόστολος Πέτρος ἠρνήθη τὸν Χριστόν. Μάλιστα εἰς τὴν κορυφὴν τῆς Ἐκκλησίας ὑπάρχει ὁμοίωμα ἀλέκτορος, τὸ ὁποῖον θυμίζει τοῦτο τὸ γεγονός. Εἰς τὸν ἴδιον χῶρον εὑρίσκεται ἐλαία, ἐπάνω εἰς τὴν ὁποίαν ἔδεσαν τὸν Χριστὸν οἱ στρατιῶται. Ὁ χῶρος τοῦ Μοναστηρίου ἀποτελοῦσε παλαιότερον τὴν οἰκίαν τοῦ Ἄννα, πεθεροῦ τοῦ Καϊάφα, ὅπου ἔγινε ἡ δίκη τοῦ Χριστοῦ.

26. Ὁ Τόπος τῆς Προδοσίας
Πλησίον τῆς Ἐκκλησίας τῆς Τελευταίας Προσευχῆς καὶ τῆς Ἀγωνίας τῶν Καθολικῶν, ὑπάρχει κῆπος μὲ ἐλαιόδενδρα, τὰ ὁποῖα χρονολογοῦνται ἀπὸ τὴν ἐποχὴν τοῦ Χριστοῦ. Εἰς αὐτὸν τὸν κῆπον συμφώνως πρὸς τὴν παράδοσιν ἔφερε ὁ Ἰούδας τοὺς Γραμματεῖς καὶ τοὺς Φαρισαίους μὲ φανοὺς καὶ λαμπάδας καὶ μὲ τὸ φιλὶ πρόδωσε τὸν διδάσκαλόν του. Μὲ τὴν σύλληψιν τοῦ Χριστοῦ, ἡ ὁποία ἠκολούθησε, ἤρχισε καὶ τὸ Πάθος τοῦ Κυρίου.

27. Οἱ Τάφοι τοῦ Ἀβεσσαλὼμ καὶ τῶν Προφητῶν
Εἰς τὴν χαράδραν ἔναντι τῆς Χρυσῆς Πύλης εὑρίσκεται ὁ τάφος τοῦ Ἀβεσσαλώμ, υἱὸς τοῦ βασιλέως Δαυῒδ, ὁ ὁποῖος ἐπαναστάτησε ἐναντίον τοῦ πατρὸς αὐτοῦ καὶ ἐν συνέχειᾳ ἐφονεύθη ὑπὸ τοῦ Ἰωάβ, στρατηγοῦ τοῦ Δαυΐδ, ἀφοῦ προηγουμένως ἐκρεμάσθη ὑπὸ τὸ μεγάλα μαλλιά του, ἐνῶ ἔτρεχε καβάλα εἰς τὸ ἄτι αὐτοῦ ἐντὸς τοῦ δάσους, καταδιωκόμενος ὑπὸ τῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων τοῦ πατρὸς αὐτοῦ. Τὸ μνημεῖον ἔχει ὕψος δώδεκα μέτρων, ἐσωτερικῶς εἶναι κενὸν μὲ λαξευτὸν τάφον. Ἡ βάσις αὐτοῦ εἶναι τετράγωνη μὲ τέσσαρες κολώνας εἰς ἑκάστην πλευρὰν καὶ ἡ κορυφὴ αὐτοῦ καταλήγει εἰς κῶνον. Νοτιότερον τοῦ τάφου τοῦ Ἀβεσσαλὼμ εἶναι ὁ τάφος τοῦ Ἰωσαφάτ, βασιλέως τοῦ Ἰούδα. Πλησίον αὐτοῦ ὑπάρχει σπήλαιον, ὁ τάφος τοῦ Ἁγίου Ἰακώβου, υἱοῦ τοῦ Ζεβεδαίου, ὁ ὁποῖος κατέφυγε εἰς τὸ σπήλαιον μετὰ τὴν προδοσίαν τοῦ Χριστοῦ ὑπὸ τοῦ Ἰούδα καὶ παρέμεινε ἐκεῖ μέχρι τὴν Ἀνάστασιν. Νοτιότερον, ὑπάρχει μνημεῖον μὲ βάσιν τετράγωνη καὶ μὲ κατάληξιν πρὸς τὰ ἄνω εἰς πυραμίδαν. Οἱ Ἄραβες ὀνομάζουσιν τὸ μνημεῖον αὐτὸ ὡς μνημεῖον τῆς γυναικὸς τοῦ Φαραὼ καὶ οἱ Χριστιανοὶ ὡς τάφον τοῦ Ζαχαρία υἱοῦ τοῦ Βαραχία.

28. Ὁ Τόπος τῆς Ἀναλήψεως
Εὑρίσκεται εἰς τὴν νότιον κορυφὴν τοῦ Ὄρους τῶν Ἐλαιῶν καὶ τὸν 4ον αἰῶνα, συμφώνως πρὸς τὰς μαρτυρίας τοῦ Ἱστορικοῦ Εὐσεβίου, ἡ Ἁγία Ἑλένη ἔκτισε δυὸ Ἐκκλησίας, αἱ ὁποῖαι κατεστράφησαν τὸ 614 μ.Χ. ὑπὸ τῆς ἐπιδρομῆς τῶν Περσῶν. Ἐρείπια τῆς πρώτης Βασιλικῆς ὑπάρχουσι σήμερον εἰς τὴν Λατινικὴν ἐκκλησίαν τοῦ Πάτερ Ἡμῶν. Ἐνταῦθα ἐδίδαξε ὁ Κύριος τὴν Κυριακὴν προσευχήν. Ἡ δευτέρα Ἐκκλησία ἦτο μεγάλη εἰς σχῆμα ὀκταγώνου, εἰς τὸν Τόπον τῆς Ἀναλήψεως τοῦ Κυρίου. Μετὰ τὴν καταστροφὴν αὐτῆς ὑπὸ τῶν Περσῶν ἐπανεκτίσθη ὑπὸ τῶν Σταυροφόρων μὲ τὸ ἴδιο ὀκταγωνικὸ σχῆμα καὶ τὸ 1187 ὁ Σαλαδίνος τὴν ἔκανε τζαμί. Ἕως σήμερον κατέχεται τὸ προσκύνημα τῆς Ἀναλήψεως ὑπὸ Μουσουλμάνου ἐφόρου. Εἶναι ἕν τετράγωνον κουβούκλιον, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὑπάρχει λίθος μὲ τὸ ἀποτύπωμα τοῦ δεξιοῦ ποδὸς τοῦ Κυρίου, ποὺ ἄφησε κατὰ τὴν Ἀνάληψίν Του. Σήμερον ἔναντι τοῦ Τόπου τῆς Ἀναλήψεως τὸ Ἑλληνορθόδοξο Πατριαρχεῖον ἔκτισε μικρὸν Ναὸν πρὸς τιμὴν τοῦ γεγονότος αὐτοῦ.

29. Ἡ Μικρὰ Γαλιλαία
Εἰς τὴν ἰδίαν κορυφὴν τῆς Ἀναλήψεως τοῦ Ὄρους τῶν Ἐλαιῶν, ἡ ὁποία λέγεται καὶ Μικρὰ Γαλιλαία, ὑπάρχουσιν Μοναστήρια, τὰ ὁποῖα ἐκτίσθησαν κατὰ τὸν 5ον καὶ 6ον αἰῶνα. Σήμερον ὁ χῶρος ἀνήκει εἰς τὸ Ἑλληνορθόδοξον Πατριαρχεῖον Ἱεροσολύμων καὶ σώζονται: α. Ἐκκλησία ἀφιερωμένη εἰς τοὺς Ἀποστόλους, τοὺς «Ἄνδρες Γαλιλαίους», β. ἡ Τράπεζα τοῦ Χριστοῦ καὶ γ. ὁ Ναὸς τῆς Παναγίας. Εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τῶν Ἀποστόλων, «Ἄνδρες Γαλιλαῖοι» ἔγινε ἡ πρώτη ἐμφάνισις τοῦ Κυρίου εἰς τοὺς μαθητὰς αὐτοῦ τὸ ἀπόγευμα τῆς Κυριακῆς, μετὰ τὴν Ἀνάστασίν Του. Ὁ χῶρος τῆς πρώτης ἐμφανίσεως τοῦ Κυρίου εὑρίσκεται εἰς τὸν νάρθηκαν τοῦ Ναοῦ ὑπὸ τὴν Ἁγίαν Τράπεζαν. Ἐκεῖ εὐρίσκοντο οἱ ἕνδεκα μαθηταί, συμφώνως πρὸς τὸ μήνυμα τοῦ ἀγγέλου «προάγει ὑμᾶς εἰς τὴν Γαλιλαίαν ἐκεῖ αὐτὸν ὄψεσθαι, καθὼς εἶπεν ὑμῖν»(Μάρκ. 16,7) «Οἱ δὲ ἕνδεκα μαθηταὶ ἐπορεύθησαν εἰς τὴν Γαλιλαίαν εἰς τὸ ὄρος οὗ ἐτάξατο αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς. Καὶ ἰδόντες Αὐτὸν προσεκύνησαν Αὐτῶ…»(Ματθ. Κη΄ 16-17). Στὸν ἴδιον χῶρον εὐρίσκοντο μαθηταὶ τὴν ἡμέραν τῆς Ἀναλήψεως, βλέποντες τὸν Κύριον νὰ ἀνεβαίνει εἰς τοὺς οὐρανοὺς καὶ ἀκούοντες τοὺς ἀγγέλους, ποὺ ἔλεγαν αὐτοῖς: «Τί ἐστήκατε ἐμβλέποντες εἰς τὸν οὐρανόν, οὗτος ὁ Ἰησοῦς ὁ ἀναληφθεὶς ἀφ’ ὑμῶν εἰς τὸν οὐρανόν, οὕτως ἐλεύσεται ὃν τρόπον ἐθεάσασθε αὐτὸν πορευόμενον εἰς τὸν οὐρανόν» (Πράξ. Α,4). Τὰ λόγια αὐτὰ εἶναι γεγραμμένα εἰς τὸν περίβολον τοῦ Ναοῦ. Ὁ Ἱερὸς Ναὸς εἶναι τρίκλιτη Βασιλικὴ μὲ τρία παρεκκλήσια εἰς τὸν ὑπόγειον χῶρον, τῆς Παναγίας, τοῦ Ἁγίου Νικολάου καὶ τῆς Μαρίας Μαγδαληνῆς. Ὁ ὑπόγειος χῶρος τοῦ Ναοῦ λειτουργεῖ καὶ ὡς κοιμητήριον τῶν ἑκάστοτε Πατριαρχῶν Ἱεροσολύμων. Ἡ Τράπεζα τοῦ Χριστοῦ εἶναι ὁ χῶρος ὅπου ἐνεφανίσθη ὁ Χριστὸς εἰς τοὺς μαθητὰς Του καὶ ἔφαγε μαζί τους «ψητὸν ἰχθὺν καὶ κερήθραν καὶ μέλι». Σήμερον σχετικὴ εἰκὼν εἰς τὸν χῶρον ἀναπαριστᾶ τὸ γεγονὸς αὐτό. Ὁ Ἱερὸς Ναὸς τῆς Παναγίας εἶναι ὁ τόπος, ὅπου προσηύχετο καθημερινῶς ἡ Παναγία μετὰ τὴν Ἀνάστασιν του Κυρίου. Εἰς τὸν χῶρον αὐτόν, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς προσευχῆς της ἡ Παναγία ἔλαβε πληροφορίαν ὑπὸ τοῦ ἀγγέλου διὰ τὴν Κοίμησιν καὶ τὴν Μετάστασιν Αὐτῆς προσφέροντος αὐτῆ κλάδον φοίνικος. Κατόπιν ἡ Παναγία ἠτοίμασε τὰ τοῦ ἐνταφιασμοῦ της, ἐξάπλωσε εἰς τὸ κρεβάτι αὐτῆς καὶ ἐκοιμήθη. Τότε ἐμαζεύτηκαν οἱ Ἀπόστολοι ἵνα ἐνταφιάσουσι τὸ σῶμα τῆς Θεοτόκου. Εἰς τὸν βόρειον τοῖχον τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ εἶναι γεγραμμένα μερικὰ ἐγκώμια ἐκ τοῦ Ἐπιταφίου τῆς Παναγίας, ἐνῶ εἰς τὴν νοτιοδυτικὴν πλευρὰν ὑπάρχει ὁ τόπος ποὺ ἠσκήτεψε καὶ ἐτάφη ἡ Ὁσία Πελαγία.

30. Ἡ πόλις τῆς Λύδδας
Ἡ Λύδδα εἶναι ἀρχαία πόλις, ἡ ὁποία κατῳκήθη ὑπὸ τῆς φυλῆς τοῦ Βενιαμὶν καὶ ὠνομάζετο Λόδ. Τὸ 48 μ.Χ. ἐπὶ Ρωμαιοκρατίας ὠνομάσθη Διόπολις. Ἐνταῦθα ὁ Ἀπόστολος Πέτρος ἐθεράπευσε τὸν παραλυτικὸν Αἰνέαν. Κατὰ τὰ πρῶτα Χριστιανικὰ ἔτη ἡ Λύδδα ἦτο Ἐπισκοπὴ. Εἷς ἐκ τῶν Ἐπισκόπων ἦτο ὁ Ἀέτιος. Ἀναφέρεται μαζὶ μὲ τοὺς 318 Θεοφόρους Πατέρας, οἱ ὁποῖοι συνεκρότησαν τὴν Α΄ Οἰκουμενικὴν Σύνοδον τὸ 325 μ.Χ. εἰς τὴν Νίκαιαν τῆς Βιθυνίας, ἡ ὁποία κατεδίκασε τὸν Ἄρειον καὶ ὠμολόγησε ὅτι ὁ Ἰησοῦς Χριστὸς εἶναι «Ὁμοούσιος»μὲ τὰ ἄλλα δύο πρόσωπα τῆς Ἁγίας Τριάδος. Ἐνταῦθα ἔγινε καὶ ἡ Σύνοδος ἐναντίον τοῦ αἱρετικοῦ Πελαγίου τὸ 415 μ.Χ. Ἐπίσης εὑρίσκεται καὶ ὁ τάφος τοῦ Ἁγίου Γεωργίου τοῦ Τροπαιοφόρου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ Ἁγία Ἑλένη ἔκτισε μεγαλοπρεπῆ Ναόν. Εἰς τὸν Ἱερὸν Ναὸν ὑπάρχει καὶ ἱερὸν λείψανον τοῦ Ἁγίου καὶ ἡ ἰαματικὴ ἅλυσος.

31. Ἡ πόλις Ρέμλη
Μετὰ τὴν Λύδδαν πρὸς τὴν Ἱερουσαλὴμ εὑρίσκεται ἡ πόλις Ρέμλη. Ὠνομάζετο Ἀριμαθαία. Ἐκ τῆς Ρέμλης κατήγετο ὁ «εὐσχήμων» Ἰωσήφ, ὁ ὁποῖος μαζὶ μὲ τὸν Νικόδημον ἐνεταφίασαν τὸν Κύριον. Εἰς Ρέμλην ὑπάρχει Ἱερὸς Ναὸς τοῦ Ἁγίου Γεωργίου μὲ τὴν «κολώνα τῆς χήρας» ποὺ ἔφτασε θαυματουργικῶς ἐκ τῆς Συρίας. Ὁ Ἱερὸς Ναὸς ἐκτίσθη τὴν ἐποχὴν τῆς Αὐτοκράτειρος Εἰρήνης τῆς Ἀθηναίας τὸ 784 μ.Χ.

32. Ἡ πόλις Καισάρεια
Ἡ Καισάρεια εἶναι ἀρχαία πόλις, τῆς ὁποίας σήμερον ὑπάρχουσιν μόνον τὰ ἐρείπια. Εἰς τὴν Καισάρειαν ἔμεινε ὁ Πιλάτος, ὁ Φῆστος καὶ ὁ Φίληκας. Ἐνταῦθα ἐκήρυξε ὁ Φίλιπππος τὸν Χριστιανισμόν, ἐβαπτίσθη ὁ Κορνήλιος, ἔμεινε φυλακισμένος ἐπὶ δύο ἔτη ὁ Ἀπόστολος Παῦλος καὶ ἐμαρτύρησαν πολλοὶ Χριστιανοί. Εἰς Καισάρειαν Ἐπίσκοπος ἦτο ὁ ἱστορικὸς Εὐσέβιος.

33. Τὸ Κουμρὰν καὶ τὰ χειρόγραφα τῆς Νεκρᾶς Θαλάσσης
Ἡ ἀνακάλυψις τῶν περιφήμων «χειρογράφων τοῦ Κουμράν», ἀποτελεῖ ἓν ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων ἱστορικῶν καὶ θρησκευτικῶν γεγονότων τοῦ αἰῶνος μας. Ἀνεκαλύφθησαν πρὸ σαράντα περίπου ἐτῶν εἰς τὴν βορειοδυτικὴν ἀκτὴν τῆς Νεκρᾶς Θαλάσσης. Τὸ περιεχόμενόν τους εἶναι ἐξ ὁλοκλήρου θρησκευτικὸν καὶ ἀφορᾶ τὸν πρῶτον χριστιανισμὸν καὶ τὸν Ἐβραϊσμόν. Τὸ περιεχόμενόν τους ἀπασχολεῖ ἱστορικούς, ἀρχαιολόγους καὶ θεολόγους καὶ θὰ περάσει πολὺς καιρός, ἕως ὅτου κατανοηθεῖ πλήρως τὸ μήνυμά τους. Ἀπὸ τὰ πολλὰ χειρόγραφα, τὰ ὁποῖα ἀνεκαλύφθησαν, ἐννέα εἶναι τὰ σπουδαιότερα:
1-2 Δυὸ εἰλητάρια τοῦ βιβλίου τοῦ προφήτου Ἠσαΐα μὲ μικρὰς διαφορὰς μεταξύ τους.
3. Τὸ εἰλητάριον τοῦ βιβλίου τοῦ προφήτου Ἀββακούμ.
4.Τὸ εἰλητάριον μὲ σχόλια ἐπάνω εἰς τὰ βιβλία τοῦ προφήτου Ναοὺμ καὶ τῶν ψαλμῶν.
5. Τὸ εἰλητάριον τῶν Εὐχαριστιῶν, ἓν βιβλίον, τὸ ὁποῖον μιμεῖται τοὺς βιβλικοὺς ψαλμούς.
6. Τὸ εἰλητάριον «ἐγχειρίδιον πειθαρχίας», τὸ ὁποῖον περιέχει τοὺς κανονισμοὺς τῆς κοινωνίας τῶν χειρογράφων.
7. Τὸ εἰλητάριον «τῶν πολέμων τῶν υἱῶν τοῦ φωτὸς ἐναντίον τοῦ Σκότους».
8. Τὸ εἰλητάριον τῆς Ἀποκρύφου Γενέσεως. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον εἶναι γεγραμμένον εἰς τὴν Ἀραμαϊκὴν γλῶσσαν, ἐνῶ ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι γεγραμμένα εἰς τὴν Ἐβραϊκήν.
9. Τὸ εἰλητάριον τοῦ Ναοῦ, τὸ ὁποῖον περιγράφει μεταξὺ ἄλλων πῶς πρέπει νὰ εἶναι ὁ Ναὸς τοῦ Θεοῦ.

34. Τὰ τεμένη : Ὀμὰρ καὶ Ἔλ-Ἀκσὰ
Ἐπάνω εἰς τὸν περίβολον τοῦ παλαιοῦ Ἰουδαϊκοῦ Ναοῦ ἐκτίσθη τὸν 7ον αἰῶνα μ.Χ. τὸ περίφημον Τέμενος Ὀμὰρ ἀπὸ τὸν χαλίφην Μαρουᾶν. Εἰς τὸ κέντρον τοῦ κτηρίου ὑπάρχει εἷς φυσικὸς βράχος μεγάλων διαστάσεων, ἀπὸ τὸν ὁποῖον λέγεται ὅτι ὁ Μωάμεθ ἀνελήφθη εἰς τοὺς οὐρανούς. Ὡστόσο Χριστιανικαὶ καὶ Ἰουδαϊκαὶ παραδόσεις φέρουν τὸν βράχον ὡς τὸν βωμὸν τῆς θυσίας τοῦ Ἀβραὰμ ἢ ὡς τὸν Βωμόν-Θυσιαστήριον τοῦ Ἰουδαϊκοῦ Ναοῦ. Ἀργότερον ἐκτίσθη ἓν δεύτερον μέγα τζαμί, τὸ Τέμενος Ἔλ-Ἀκσά. Τὴν ἐποχὴν τῶν Σταυροφόρων τὸ Τέμενος τοῦ Ὀμὰρ μετετράπη εἰς ἐκκλησίαν ἀφιερωμένην εἰς τὸν Κύριον (Templum Domini), ἐνῶ τὸ Τέμενος Ἔλ-Ἀκσὰ μετετράπη εἰς παλάτι τῶν βασιλέων τῆς Ἱερουσαλήμ (Templum Solomonis), εἰς τὸ ὁποῖον ἱδρύθη τὸ Τάγμα τῶν Ναϊτῶν Ἱπποτῶν. Τὸ 1187 τὰ δυὸ Τεμένη ἀπέκτησαν τὴν ἀρχικήν τους ταυτότητα ὡς μουσουλμανικοὶ λατρευτικοὶ χῶροι.

Τὸ Τέμενος τοῦ Ὀμὰρ
Τὸ 638 μ.Χ. οἱ Ἄραβες ἐκυρίεψαν τὴν Ἱερουσαλήμ. Ὁ Χαλίφης Ὀμὰρ ἔκτισε ἐπάνω εἰς τὰ ἐρείπια τοῦ ναοῦ τοῦ Σολομῶντος τὸ περιώνυμον τέμενος, τὸ ὁποῖον φέρει τὸ ὄνομά του. Οἱ Ἄραβες τὸ ἀποκαλοῦν Κουμπέτ-ἔς- Σάκρα. Πρόκειται διὰ ὀκταγωνικὸν οἰκοδόμημα πλουσίως διακεκοσμημένον μὲ ἀραβικὰς ἐπιγραφὰς ἀπὸ τὸ Κοράνιον. Ὁ ἐπίχρυσος τροῦλλος ἔχει διάμετρον 18 μέτρα καὶ στεγάζει σχεδὸν ὁλόκληρον τὸ οἰκοδόμημα. Εἰς τὸ κέντρον τοῦ τζαμιοῦ εὑρίσκεται ὁ περίφημος βράχος γυμνός, ἀνώμαλος καὶ μὲ ὀπὴν εἰς τὸ μέσον. Εἶναι περιφραγμένος μὲ ξύλινα κάγκελα καὶ εἶναι σεβαστὸς ἀπὸ Μωαμεθανοὺς καὶ Ἰουδαίους. Ὁ βράχος αὐτὸς ἐχρησίμευε ὡς θυσιαστήριον τῶν ὁλοκαυτωμάτων τοῦ Ναοῦ τοῦ Σολομῶντος. Κατὰ τὴν παράδοσιν κάτω ἀπὸ τὸν βράχον ὑπάρχει ὑπόγειον μὲ 15 σκαλοπάτια, τὸ ὁποῖον ὁδηγεῖ εἰς τὸν χῶρον, εἰς τὸν ὁποῖον ἐπροσευχήθησαν ὁ Ἀβραάμ, ὁ Δαυΐδ, ὁ Σολομῶν, ὁ Προφήτης Ἠλίας.